Berlin, Isaiah
[Latv. Jesaja Berlins] [Rus. Иса́йя Бе́рлин]
Yaşamı ve Eserleri. 1909'da Riga'da (o dönemde Rus İmparatorluğu) Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Ailesiyle birlikte 1921'de Birleşik Krallık'a göç etti. Eğitimini ve akademik kariyerinin büyük bölümünü Oxford Üniversitesi'nde (All Souls College ve New College) geçirdi. Oxford'da Sosyal ve Siyasal Teori Chichele Profesörlüğü yaptı ve daha sonra Wolfson College'ın kurucu başkanı oldu. Felsefe, siyaset teorisi ve özellikle fikirler tarihi alanındaki çalışmalarıyla tanındı. 1957'de "Sir" unvanı aldı. 1997'de Oxford'da vefat etti. Başlıca eserleri arasında Karl Marx (1939), The Hedgehog and the Fox (Kirpi ve Tilki, 1953), Two Concepts of Liberty (İki Özgürlük Kavramı, 1958) ve makalelerini derlediği Concepts and Categories (Kavramlar ve Kategoriler, 1978) ile Against the Current (Akıntıya Karşı, 1979) bulunmaktadır.
Felsefesi. Berlin, analitik felsefe geleneğinden gelse de, ününü fikirler tarihi ve siyaset felsefesi alanlarında kazanmıştır. Düşüncesinin merkezinde liberalizmin savunusu ve monizmin (tüm hakiki değerlerin uyumlu bir bütün oluşturduğu fikri) eleştirisi yer alır.
İki Özgürlük Kavramı. Berlin'in en bilinen katkısı, Two Concepts of Liberty (İki Özgürlük Kavramı) başlıklı makalesinde geliştirdiği ayrımdır.
- Negatif Özgürlük (Negative Liberty): "Bir şeyden özgürlük" (freedom from) anlamına gelir. Bireyin, başkalarının kasıtlı müdahalesi olmaksızın hareket edebileceği alanı ifade eder. Bu, klasik liberalizmin temelindeki, dışsal zorlamanın yokluğu durumudur.
- Pozitif Özgürlük (Positive Liberty): "Bir şey için özgürlük" (freedom to) anlamına gelir ve bireyin kendi kendisinin efendisi (self-mastery) olma, otonomi veya rasyonel iradesine göre yaşama arzusunu tanımlar. Berlin, bu kavramın (özellikle "gerçek benlik", "kolektif irade" gibi fikirlerle birleştiğinde) tarihsel olarak tehlikeli olduğunu savunur. Bireyleri, kendi "gerçek" özgürlüklerine zorlama bahanesiyle tiranlığa ve totalitarizme zemin hazırladığını ileri sürer. Bu nedenle negatif özgürlüğü, siyasi bir ideal olarak daha güvenli bulur.
Değer Çoğulculuğu (Value Pluralism). Berlin'in felsefesinin temel taşıdır. Ona göre, (özgürlük, eşitlik, adalet, merhamet gibi) nihai insani değerler nesneldir ancak aynı zamanda incommensurable (ölçülemez) ve birbiriyle çatışma halindedir. Bu değerler arasında evrensel olarak geçerli rasyonel bir hiyerarşi kurmak veya hepsini uyumlu bir sistemde birleştirmek imkânsızdır. Örneğin, tam bir eşitlik, tam bir özgürlükle çatışabilir. Bu görüş, Batı felsefesinin "bütün iyi şeylerin bir arada var olabileceği" yönündeki temel varsayımına (monizm) meydan okur.
Aydınlanma ve Karşı-Aydınlanma. Berlin, Aydınlanma'nın özgürlükçü ideallerini savunurken, onun evrensel akıl ve tüm sorunların tek bir doğru çözümü olduğu yönündeki monist inancını eleştirmiştir. Buna karşılık, Giambattista Vico, J.G. Herder ve J.G. Hamann gibi Karşı-Aydınlanma düşünürlerinin çalışmalarına büyük ilgi göstermiştir. Bu düşünürlerin, kültürlerin ve değerlerin tarihsel biricikliğini, ifadeciliği (expressivism) ve çoğulculuğu vurgulamalarını takdir etmiştir.
Kirpi ve Tilki. Edebiyat ve felsefe eleştirisinde sıkça kullanılan bir metaforu The Hedgehog and the Fox (Kirpi ve Tilki) denemesinde popüler hale getirmiştir. Antik Yunan şairi Archilochus'tan alıntıladığı "Tilki pek çok şey bilir, ama kirpi tek bir büyük şey bilir" dizesinden yola çıkarak düşünürleri ikiye ayırır: Tek bir merkezi vizyon etrafında (kirpi gibi) düşünenler (Platon, Hegel, Dostoyevski) ve pek çok farklı deneyimi ve fikri (tilki gibi) takip edenler (Aristoteles, Shakespeare, Tolstoy).
KAYNAKÇA
Brockliss, Laurence W. B., ve Ritchie Robertson, ed. Isaiah Berlin and the Enlightenment. Oxford: Oxford University Press, 2016.
Galston, William A. "Isaiah Berlin’s Moral Pluralism and Liberal Politics". SSRN Electronic Journal, 2009.
Ignatieff, Michael. Isaiah Berlin: A Life. New York: Metropolitan Books, 1998.
Katznelson, Ira. "Isaiah Berlin's Modernity". Social Research 66, sy. 4 (Kış 1999): 1079-1102.
Putterman, Ethan. "Berlin's Two Concepts of Liberty: A Reassessment and Revision". Polity 38, sy. 3 (Temmuz 2006): 416-444.
Yazar : Mete Han ARITÜRK (Dokuz Eylül Üniversitesi)