süre

[Alm. Dauer [Fr. durée] [İng. duration] [Yun. Διάρκεια, diárkeia] ] [Es. T. müddet]

1-(Genel anlamıyla) Zamanın belirli bir bölümünü veya aralığını ifade etmek için kullanılan kavramdır. Meydana gelmiş, gelen ya da gelecek olan herhangi bir olayın başı ile sonu arasında geçen zaman parçası veya müddettir. Başka bir deyişle, iki olay arasında ne kadar zaman geçtiğini anlayarak, gerçekleşmesi muhtemel sonraki olayların ne zaman gerçekleşeceğine dair bulunulan öngörü miktarına karşılık gelen kavramdır.

2-(Özel anlamıyla) Fransız filozof Henri Bergson’un felsefesinde, insanın bilinç hâlleri arasındaki daimi akışı ve bir aradalığı vurgulayan kavramdır. Bergson parçalanmaya, sınıflandırılmaya ve bölünmeye olanaklı olan matematiksel saat zamanı ile hiçbir şekilde bölünmeye ve sınıflanmaya imkân vermeyen bilinç hallerinin zamanı olan süre arasındaki önemli ayrıma dikkat çekmektedir. Niceliksel yapıda olan saat zamanı üzerinde ölçüm yapılabilmesine karşılık, niteliksel yapıda olan süre üzerinde ise daimi olarak birikimli bir akış olduğundan dolayı, ölçüme tabi tutulamamaktadır. Bu açıdan insanın bizzat yaşadığı zamana karşılık geldiği için, süre Bergson tarafından gerçek zaman olarak betimlenir. Gerçek zaman olan sürenin yaşanma koşulu ise, belleğin var olmasına bağlıdır. Bellek, zihinde geçmiş ve gelecek arasında bir köprü kurar. Bellekte iç içe geçen bilinç hallerinin veya anıların bölünmez bir bütünlükte şimdide yeniden yaşanabilmesi ise, sezgi bilme yetisiyle mümkün olmaktadır. Böylece süre daima canlı, dinamik ve yaratıcı bir akış olarak varolur. Söz konusu süre kavramından hareketle zamana özel bir anlam yükleyen Bergson, canlı yaşamındaki yaratıcı evrim süreci ile insanın bilinç hallerindeki bu sürekli akış durumu arasında bir ilişki kurar. Nasıl ki yaratıcı evrimde durmadan sürekli bir yaratım söz konusu ise, zihinde de deneyimlenen her an, birikimli bir şekilde birbiriyle kaynaşarak daimi olarak oluşum ve akış halindedir. Gerçek zaman olarak betimlenen süre; bu doğrultuda genel açıdan evrim sürecine, özel açıdan da insan zihninin yapısına işaret eden temel bir yapı olarak dikkat çekmektedir.

KAYNAKÇA

Bergson, Henri. An Introduction to Metaphysics. Çeviren T.E. Hulme. New York and London: The Knickerbocker Press, 1912.

Bergson, Henri. Mind Energy. Çeviren H. Wildon Carr. New York: Henry Holt and Company, 1920.

Bergson, H. Şuurun Doğrudan Doğruya Verileri. Çeviren Mustafa Şekip Tunç. İstanbul: MEB Yayınları, 1990.

Bergson, H. Madde ve Bellek. Çeviren Işık Ergüden. Ankara: Dost Yayınları, 2007.

Carr, H. Wildon. Henri Bergson: Değişimin Felsefesi. Çeviren Sadık Erol Er. Ankara: Fol Kitap, 2022.

Flew, Antony. A Dictionary of Philosophy. London: Pan Books, Macmillan press, 1979.

Saraçoğlu, Ece. “Henri Bergson’un Felsefesinde Bilincin ve Zamanın ‘Yapıcı ve Kurucu’ Etkinliği”. Özne Dergisi, sayı 39 (2023): 65-78.

Saraçoğlu, Ece. Zamanın Varlığı ve Neliği. İstanbul: Paris Yayınları, 2023.

Saraçoğlu, Ece. Zaman Üzerine Dört Ders. Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınevi, 2023.

Yazar : Ece SARAÇOĞLU (Dr.)